Mapa i odwzorowanie

Mapa jest to uogólniony obraz powierzchni Ziemi lub jej części (także nieba lub planety czy innego ciała niebieskiego), wykonywany na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficznego, przy użyciu znaków graficznych. Potrzeba sporządzania map towarzyszyła człowiekowi od tysięcy lat, jednak dopiero w XVI wieku kartografia uzyskała solidne podstawy naukowe i matematyczne.

Podstawowym problemem przy sporządzaniu jakiejkolwiek mapy jest fakt, że Ziemia ma kształt kulisty i nie da się w prosty sposób przenieść jej obrazu na płaszczyznę. Aby tego dokonać stosuje się odwzorowanie kartograficzne, czyli rzutuje się obraz sfery (lub elipsoidy) wprost na płaszczyznę lub częściej na inną bryłę, taką którą można "rozwinąć" do postaci płaskiej. Obraz uzyskany w wyniku odwzorowania jest zawsze zniekształcony, a charakter zniekształcenia zależy od typu odwzorowania.

Ze względu wnoszone zniekształcenia odwzorowania dzielimy na:

• równoodległościowe - mapa zachowuje odległości pomiędzy punktami w terenie;
• wiernokątne (konformalne) - zachowane są lokalne kąty, w konsekwencji również zachowane są ogólne kształty odwzorowanych obszarów;
• równopowierzchniowe - zachowane są pola powierzchni obrazowanych obszarów.

Ze względu na płaszczyznę odwzorowawczą odwzorowania dzielimy na:

• odwzorowania azymutalne - kula ziemska jest rzutowana na płaszczyznę. W zależności od sposobu rzutowania uzyskuje się różne własności, najbardziej charakterystyczne przykłady:
  • azymutalne równoodległościowe Postela,
  • azymutalne równopowierzchniowe Lamberta,
  • stereograficzne (wiernokątne);
• odwzorowania stożkowe - kula ziemska jest rzutowana na stożek:
  • stożkowe wiernokątne Lamberta,
  • stożkowe równopowierzchniowe Albersa;
• odwzorowania walcowe (cylindryczne) - kula ziemska rzutowana jest na walec:
  • Mercatora (wiernokątne) - w podstawowej postaci stosowane do map nautycznych, ponieważ linie o stałym kursie reprezentowane są jako proste. Odmiana poprzeczna odwzorowania Mercatora (w wersji Gaussa-Kruegera) znalazła zastosowanie przy sporządzaniu średnio- i wielkoskalowych map topograficznych (np. odwzorowanie uniwersalne UTM),
  • walcowe Millera - jest to modyfikacja odwzorowania Mercatora, mająca na celu minimalizację zniekształcenia w granicach kontynentów. To odwzorowanie zostało zastosowane do skorowidzów na stronie bosfor.pl.

Skala mapy

Obraz Ziemi na mapie jest oczywiście pomniejszony. Stosunek wielkości na mapie do wielkości w terenie nazywamy skalą mapy i zapisujemy jako ułamek w konwencji 1:x, gdzie x to krotność pomniejszenia, np skala 1:100 000 (jeden do stu tysięcy) oznacza pomniejszenie obrazu Ziemi sto tysięcy razy. Często, aby lepiej uzmysłowić sobie co oznacza dana skala, odczytuje się ją w następujący sposób: 1 cm na mapie = sto tysięcy cm w terenie (czyli 1 km). Ponieważ przeliczanie w pamięci centymetrów na kilometry nie jest wygodne, warto zapamiętać powyższy przykład i z niego wyprowadzać proporcje dla innych map:

skala	1cm na mapie = w terenie:	1 km w terenie = na mapie:
1:5 000 000	50 km	0.2 mm
1:1 000 000	10 km	1 mm
1:500 000	5 km	2 mm
1:200 000	2 km	5 mm
1:100 000	1 km	1 cm
1:50 000	500 m	2 cm
1:25 000	250 m	4 cm
1:10 000	100 m	10 cm

W tym miejscu przypomnijmy jeszcze jedną ważną konwencję nazewniczą. Często mówi się o skali dużej lub małej, albo porównuje się skale, np. skala 1:10 000 jest większa od skali 1:50 000. Pamiętajmy, że "wielkość" odnosi się do skali mapy, a nie do krotności pomniejszenia, czyli mówiąc wprost: im mniejsza krotność tym większa skala.

Międzynarodowa Mapa Świata

Idea stworzenia jednolitej mapy świata w skali 1:1 000 000 została zaproponowana przez niemieckiego geografa Albrechta Pencka na 5 Międzynarodowej Konferencji Geograficznej w 1891 roku. W 1913 roku na konferencji w Paryżu opracowano i ogłoszono jednolity standard dla mapy, a kraje biorące w niej udział zobowiązały się do opracowania map własnych terenów. Nie był to jednak dobry czas dla wielkich międzynarodowych projektów. Dwie wojny światowe i "zimna wojna" zrobiły swoje - do lat 80 XX wieku powstało zaledwie 800 z 2500 arkuszy mapy.

Projekt Międzynarodowej Mapy Świata został zarzucony, ale pozostał po nim globalny system podziału na arkusze, powszechnie stosowany do dzisiaj.

Podstawą podziału jest arkusz w skali 1:1 000 000 obejmujący 4 stopnie szerokości geograficznej i 6 stopni długości geograficznej. Arkusze uzyskuje się przez podział kuli ziemskiej na 4-stopniowe pasy równoleżnikowe (oznaczone od równika w stronę biegunów literami od A do V) oraz 6-stopniowe słupy południkowe (oznaczone kolejnymi liczbami począwszy od południka -180). Zestawienie litery i liczby tworzy godło arkusza, np obszar Polski zawarty jest na arkuszach N-33, N-34, M-33 i M-34. Jeżeli system obejmuje obie półkule, aby uściślić czy chodzi o pas na północ, czy na południe od równika, godło poprzedza się literą S lub N, np. NM-34.

Mapy o większych skalach otrzymuje się przez odpowiedni podział arkusza podstawowego:

Mapa w skali 1:500 000 powstaje przez podział mapy 1:1 000 000 na 4 arkusze (2 x 2). Do godła arkusza milionowego dodaje się literę A, B, C lub D, np. N-33-D.

Mapa w skali 1:200 000 powstaje przez podział mapy 1:1 000 000 na 36 arkuszy (6 x 6). Arkusze numerowane są kolejno liczbami rzymskimi, które dodaje się do godła arkusza milionowego, np. N-33-XXXV.

Mapa w skali 1:100 000 powstaje przez podział mapy 1:1 000 000 na 144 arkusze (12 x 12). Arkusze numerowane są kolejno liczbami, które dodaje się do godła arkusza milionowego, np. N-33-130.

Mapa w skali 1:50 000 powstaje przez podział mapy 1:100 000 na 4 arkusze (2 x 2). Do godła arkusza w skali 1:100 000 dodaje się literę A, B, C lub D, np. N-33-130-D.

Mapa w skali 1:25 000 powstaje przez podział mapy 1:50 000 na 4 arkusze (2 x 2). Do godła arkusza w skali 1:50 000 dodaje się literę a, b, c lub d, np. N-33-130-D-b.

Mapa w skali 1:10 000 powstaje przez podział mapy 1:25 000 na 4 arkusze (2 x 2). Do godła arkusza w skali 1:25 000 dodaje się cyfrę 1, 2, 3 lub 4, np. N-33-130-D-b-3.

Mapy topograficzne

Mapa topograficzna ma za zadanie możliwie szczegółowo i wiernie obrazować naturalne i sztuczne elementy ukształtowania powierzchni Ziemi (topografię). W tym celu mapa musi być wykonana w odpowiednio dużej skali - nie ma wprawdzie wyznaczonej granicy od której mówimy o mapie topograficznej, ale często podaje się skalę 1:300 000 jako minimalną. Najczęściej jednak mówiąc "mapa topograficzna" mamy na myśli mapy w skali 1:50 000 lub 1:25 000. Częstym błędem popełnianym przez początkujących turystów jest wybieranie map o jak największej skali z myślą, że są "najlepsze". Tymczasem - chociaż prawdą jest, że im większa skala tym większa szczegółowość mapy - mapy wielkoskalowe siłą rzeczy obejmują niewielki wycinek terenu i dla większego obszaru potrzeba wielu arkuszy mapy. Szukanie w lesie grzybów z grubym plikiem map w ręku nie jest najwygodniejszym rozwiązaniem, a więc pamiętajmy o tym, żeby dobierać skalę mapy stosownie do potrzeb.

Każda mapa topograficzna wykonana jest przy pomocy ściśle zdefiniowanego zestawu znaków. Najczęściej spotyka się następujące klasy symboli:

• punkty np. kościoły, wieże, pomniki, punkty osnowy geodezyjnej;
• linie np. drogi różnych kategorii, strumienie, linie kolejowe, linie elektroenergetyczne, ogrodzenia;
• obszary np. lasy, zbiorniki wodne, bagna, zabudowa zwarta;
• złożone niekiedy znaki są kombinacją wyżej wymienionych, szczególnie dotyczy to rozległych budowli hydrotechnicznych, portowych lub przemysłowych;
• rzeźba terenu podstawową formą graficzną są warstwice, niekiedy na obszarach górskich stosuje się dodatkowo cieniowanie; występują też znaki specjalne dla oznaczenia skarp, wałów, kopców lub dołów;
• warstwa opisowa mapy topograficzne są bogato opisane; nazwy miejscowe miast, wsi, przysiółków, zbiorników i cieków wodnych i innych obiektów; nazwy uściślające przeznaczenie obiektów, np. cegielnia, kopalnia, szpital (zwykle w formie skrótów); opisy dodatkowe, np. numery oddziałów leśnych, wysokości, liczba mieszkańców (przy nazwie miejscowości).

Symbole różnych klas zachowują wierność skali w różny sposób. Symbole punktowe informują jedynie o położeniu obiektu; wielkość symbolu nie odzwierciedla natomiast rzeczywistej wielkości obiektu. Symbole liniowe z kolei pozwalają na zachowanie wierności skali tylko w jednym kierunku, wzdłuż linii. Czyli np. długość i przebieg drogi na mapie topograficznej przedstawione są wiernie, ale jej szerokość jest już cechą znaku graficznego i nie ma nic wspólnego z rzeczywistą szerokością drogi w terenie. Jedynie obiekty typu obszarowego można uznać za wierne, a i to jedynie w granicach wyznaczonych przez techniczne możliwości druku (np. sam kontur o szerokości 0.2 mm wydrukowany na mapie w skali 1:100 000 ma szerokość 20 m). Często jeden rodzaj obiektu może być przedstawiony za pomocą symboli z różnych klas, zależnie od jego wielkości, np. mały cmentarz oznaczony będzie symbolem punktowym, a duży - jako obszar. Konsekwencją tych ograniczeń jest konieczność upraszczania i modyfikowania obrazu terenu na mapie, tak aby - biorąc pod uwagę skalę mapy, wielkość obiektu i wymiary symbolu graficznego - uzyskać czytelny i możliwy do wydrukowania rysunek mapy. Proces ten zwany jest generalizacją i odbywa się według ściśle określonych reguł kartografii.

Obok treści kartograficznej mapa zawiera szereg informacji dodatkowych, umieszczonych zwykle na marginesach, poza właściwą ramką mapy:

• tytuł i godło umieszczone zwykle u góry arkusza;
• skala i podziałka umieszczone zwykle u dołu arkusza;
• wydawca, rok wydania, aktualność, nazwa serii często informacje te są niepełne;
• informacja o układzie współrzędnych i odwzorowaniu często informacja jest skrótowa i wymaga interpretacji, np. "Układ 1942";
• informacja o zboczeniu magnetycznym umieszczone zwykle u dołu arkusza, obok skali i podziałki;
• legenda objaśnienie symboli i skrótów, najczęściej na bocznym marginesie;
• siatka topograficzna na większość map topograficznych nakłada się siatkę współrzędnych prostokątnych płaskich, opisaną odpowiednio na marginesie ramki wewnętrznej;
• siatka współrzędnych geodezyjnych na popularnych mapach topograficznych nie jest drukowana, można ją wykreślić we własnym zakresie, korzystając ze znaczników, które przeważnie drukowane są w obrębie ramki;
• inne informacje w obrębie ramki można znaleźć więcej przydatnych informacji, np. współrzędne geodezyjne narożników, wysokości warstwic (o ile nie zostały wydrukowane na mapie), godła i tytuły sąsiednich arkuszy, kierunki drogowe.

Układy współrzędnych geograficznych geodezyjnych

Jak wiemy, Ziemia ma w przybliżeniu kształt kuli spłaszczonej na biegunach, a położenie na niej określa się przy pomocy współrzędnych kątowych: długości i szerokości geograficznej. Za zero długości geograficznej przyjmuje się południk przebiegający przez obserwatorium w Greenwich, zaś szerokość liczy się od płaszczyzny wyznaczonej przez równik. Jak to często bywa, podręcznikowy obraz jest znacznie uproszczony, a w rzeczywistości w kartografii stosuje się wiele układów współrzędnych geograficznych (geodezyjnych), różniących się miej lub bardziej między sobą. Wyjaśnienie przyczyn takiego stanu rzeczy wykraczałoby znacznie poza ramy tego poradnika, dlatego ograniczymy się do ogólnych stwierdzeń. Aby zdefiniować układ współrzędnych i nadać mu odpowiedni kształt matematyczny, powierzchnię Ziemi przybliża się za pomocą elipsoidy o określonym kształcie. Dla optymalizacji odwzorowania środek elipsoidy przesuwa się nieznacznie względem środka Ziemi. Wyboru parametrów elipsoidy oraz jej przesunięcia i obrotu dokonuje się tak, aby jak najlepiej przedstawić obszar którym jesteśmy zainteresowani, najczęściej jest to jakiś kraj lub kontynent. Stąd urzędy kartograficzne różnych krajów rozwijały przez lata własne układy współrzędnych.

Różnice położenia punktu o określonych współrzędnych geodezyjnych na mapach wykonanych w różnych układach mogą sięgać kilkuset metrów, a więc są pomijalne na mapach małoskalowych (np. kontynentów lub dużych państw), natomiast nabierają praktycznego znaczenia na mapach w skali 1:1 000 000 i większej.

Przykładowe układy współrzędnych:

• Pułkowo 1942 - układ oparty na elipsoidzie Krasowskiego, stosowany po wojnie w państwach bloku wschodniego - w Polsce stosowany do dzisiaj;
• Potsdam-Rauenberg - układ oparty na elipsoidzie Bessela, stosowany w Niemczech od drugiej połowy XIX wieku, nieznacznie zmodyfikowany stosowany jest do dzisiaj;
• WGS84 - układ geocentryczny, opracowany dla całej kuli ziemskiej. Z układu WGS84 korzysta system GPS, a razem z układem odwzorowawczym UTM (Universal Transverse Mercator) stanowi najpopularniejszy obecnie układ kartograficzny o zasięgu globalnym, od kilku lat stosowany również w Polsce.

Układy kartograficzne

Układ kartograficzny jest to jednolite środowisko matematyczne, w którym wykonywane są mapy seryjne jakiegoś obszaru: kraju, kontynentu lub całego świata. Składają się na niego dwa opisane wyżej elementy: układ współrzędnych geodezyjnych i odwzorowanie (lub rodzina odwzorowań), a także układ wysokościowy. Dodatkowe elementy, nie należące do układu kartograficznego, lecz zdefiniowane jakby obok niego, a niezbędne do wykonania mapy to: system podziału na arkusze i konwencja graficzna mapy.

W Polsce najczęściej spotkamy jeden z wymienionych niżej układów:

• Układ 1942 - współrzędne Pułkowo, odwzorowanie GK, cięcie IMW;
• Układ 1965 - współrzędne Pułkowo, odwzorowanie QS, cięcie QS;
• PUWG 1992 - współrzędne EUREF (zbliżone do WGS-84), odwzorowanie GK, cięcie IMW;
• Układ WGS84/UTM - współrzędne WGS84, odwzorowanie UTM, cięcie IMW.

Archiwalne mapy topograficzne

Nieraz chcielibyśmy zobaczyć jak w dawnych czasach wyglądał interesujący nas teren. Aby cofnąć się o kilkadziesiąt lat wystarczy sięgnąć po mapy wydawane w latach międzywojennych przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Dalsza podróż w czasie będzie już wymagała skorzystania z dorobku kartograficznego jednego z państw zaborczych. Szczególnie cenne informacje znajdziemy na mapach niemieckich i austrowęgierskich, ponieważ w tych krajach kartografia rozwijała się bardzo dynamicznie, a mapy są stosunkowo łatwo dostępne. Im dalej w czasie tym trudniej będzie nam znaleźć szczegółowe mapy. Koniec XVIII i początek XIX wieku to okres rodzenia się nowoczesnej kartografii, a mapy topograficzne powstałe w tym czasie były jeszcze bardzo ułomne; w dodatku powstawały w niewielkich nakładach i obecnie trudno je zdobyć.

Poniżej opiszemy najważniejsze i najpopularniejsze archiwalne mapy topograficzne terenów Polski.

Niemieckie mapy topograficzne

Obejmują obszar Polski Zachodniej, Śląska, Warmii i Mazur, czyli tereny, które przed 1918 rokiem znajdowały się w granicach zaboru niemieckiego. Najłatwiej dostępne są mapy powstałe od końca XIX wieku, lecz istnieją również starsze wydania, sięgające pierwszych dziesięcioleci XIX wieku. Najważniejsze wydania w skalach 1:5 000, 1: 25 000, 1: 50 000, 1:100 000 i 1:300 000.

Mapa Topograficzna 1:25 000

Topographische Karte 1:25 000 (Messtischblatt, 4 cm - Karte)

Najdokładniejsza z seryjnych map archiwalnych terenów zachodniej Polski. Nazwa pochodzi od stolika mierniczego (Messtisch), który był używany podczas sporządzania zdjęć terenowych do mapy. Wydawane od 1876 roku do końca II wojny światowej.

Początkowo wykonywana w odwzorowaniu wielościennym, a od 1923 roku zaczęto wprowadzać stosowane do dzisiaj odwzorowanie Gaussa-Kruegera, co na mapach objawiło się między innymi obecnością siatki kilometrowej. Mapa podzielona była na arkusze o szerokości 10 minut długości geograficznej i wysokości 6 minut szerokości geograficznej, co w przybliżeniu odpowiadało obszarowi 11 x 11 km, przy fizycznych wymiarach mapy około 45 x 45 cm. Do końca lat 30 XX wieku arkusze były numerowane seryjnie, dopiero u progu wojny wprowadzono nowy system godeł, w których dwie pierwsze cyfry określały numer pasa, a pozostałe - numer słupa.

Mapy były zasadniczo jednokolorowe, jednak dla poprawienia czytelności drukowano też wersje, na których zbiorniki i cieki wodne wypełnione były kolorem niebieskim. Od drugiej połowy lat 20 XX wieku rozpoczęto druk arkuszy trójkolorowych.

Mapa Rzeszy Niemieckiej 1:100 000

Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 (Reichskarte, Generalstabskarte)

Podstawowa mapa topograficzna do użytku "ogólnego" - z założenia miała stanowić jednolite opracowanie kartograficzne całego terytorium Niemiec - w przeciwieństwie do Messtischblattów, dla których priorytetem była szczegółowość i dokładność. Łącznie wydano 674 arkusze i uzyskano pełne pokrycie terytorium Niemiec w granicach sprzed I wojny światowej. W czasie II wojny rozpoczęto wydawanie map terenów zagarniętych przez Niemcy na wschodzie - były one w znakomitej większości oparte o mapy polskiego Wojskowego Instytutu Geograficznego.

Podobnie jak dla Messtischblattów, początkowo stosowane było odwzorowanie wielościenne, a od lat 20 XX wieku systematycznie przechodzono na odwzorowanie walcowe poprzeczne Gaussa-Kruegera. Podział na arkusze o szerokości 30 minut długości geograficznej i wysokości 15 minut szerokości geograficznej, co w przybliżeniu odpowiadało prostokątowi 35 x 28 km, przy fizycznych wymiarach mapy 35 x 28 cm. Numeracja arkuszy była seryjna i nigdy nie została zmodernizowana.

Mapa powstawała przez pomniejszenie i generalizację zdjęć terenowych w skali 1:25 000. Mapy cechowały się niezwykle starannym opracowaniem graficznym i stanowiły przedmiot nieskrywanej dumy wydającego je urzędu kartograficznego. Do tworzenia ostatecznego rysunku mapy użyto dość archaicznej metody miedziorytniczej, co gwarantowało nieosiągalną innym sposobem ostrość rysunku.

Równolegle wydawano kilka wersji mapy:

• wydanie A - Czarny miedzioryt. Do 1929 roku granice były ręcznie kolorowane, później ze względu na koszty kolorowanie granic oferowane było tylko na specjalne zamówienie;
• wydanie B - Trójkolorowy miedzioryt: treść zasadnicza na czarno, wody na niebiesko, rzeźba terenu na brązowo. Wydanie B miało stopniowo zastępować jednobarwne wydanie A i wypierało je z handlu do 1929 roku, kiedy zostało zarzucone z powodu wysokich kosztów. Od tej chwili uaktualniano wydania A i były one dostępne równolegle ze starszymi, nieaktualnymi już wydaniami B;
• wydanie C (Umdruckausgabe) - przedruk offsetowy wydania A, pełne pokrycie kraju;
• wydanie D (Einheitsblatt, Grossblatt) - arkusze zbiorcze, obejmujące kilka (najczęściej cztery) arkuszy podstawowych. Potrzeba tego typu map pojawiła się podczas I wojny światowej, ale zdecydowano się na kontynuację serii po wojnie. Najczęściej jednokolorowe, część arkuszy wydana w wersji pięciokolorowej. Arkusze zbiorcze zdobyły dużą popularność i z czasem zaczęły wypierać inne wydania, szczególnie gorszej jakości wydania C i E;
• wydanie E - Trójkolorowy przedruk wydania B. Wydano niewielką liczbę arkuszy, głównie okolic Berlina;
• wydania specjalne - mapy okolic miast (Umgebungskarten), mapy okręgów (Kreiskarten), mapy turystyczne (Wanderkarten). Podstawowy rysunek tych map pochodził ze "standardowych" map 1:100 000, inne były natomiast granice arkuszy. Niektóre wydania specjalne wzbogacone były o dodatkową treść, jak przebieg granic administracyjnych czy szlaków turystycznych. Drukowano je w różnych wersjach kolorystycznych.

Mapa przeglądowa Europy Środkowej 1:300 000

Übersichtskarte von Mitteleuropa 1:300 000

Mapa ogólna, na której tylko największe miasta przedstawione są w sposób naturalny, a pozostałe miejscowości symbolicznie. Powstała poprzez pomniejszenie i generalizację map w większej skali.

Tak jak inne mapy niemieckie wykonywana była w odwzorowaniu wielościennym, a od połowy lat 20 XX wieku - w odwzorowaniu Gaussa-Kruegera. Mapę podzielone na arkusze o szerokości 2 stopni długości geograficznej i wysokości 1 stopnia szerokości geograficznej, co odpowiadało w przybliżeniu obszarowi 140 x 112 km. Każdy arkusz oznaczony był godłem składającym się z litery oznaczającej kolejny pas i z liczby oznaczającej numer słupa.

Mapy drukowano w wersji jednokolorowej, a od połowy lat 20 XX wieku - także w wersji pięciokolorowej. Specyficzną wersją była Niemiecka mapa samochodowa (Deutsche Motorfahrer Karte), na której pominięto rzeźbę terenu i dodano informacje przydatne dla zmotoryzowanych: odległości drogowe w kilometrach i granice administracyjne.

Mapy topograficzne Wojskowego Instytutu Geograficznego

Drukowane w latach międzywojennych, obejmują obszar Polski okresu międzywojennego oraz sąsiadujące tereny. Najważniejsze wydania w skalach 1:25 000, 1:100 000 i 1:300 000. W pierwszych latach były oparte o niemiecki system kartograficzny, a w połowie lat dwudziestych WIG opracował własny system dla map 1:100 000 i 1:25 000, zwany 'Borowa Góra 1925', w którym wykorzystano odwzorowanie quasi-stereograficzne Roussilhe'a.

Mapa Taktyczna Polski 1:100 000

Było to prawdziwe arcydzieło sztuki kartograficznej. Proporcje znaków graficznych, kolorystyka i liternictwo zostały tak dobrane, że "setki" WIG mogły być bardzo szczegółowe, a jednocześnie obraz mapy był czytelny i doskonale oddawał cechy terenu. Przy tych wszystkich zaletach, mapy te były estetyczne i łatwe, intuicyjne w odbiorze. Bez wielkiej przesady można stwierdzić, że biją one na głowę niemal wszystkie obecne produkty kartograficzne - również te wykonane w większej skali.

Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000

Trudno niestety o tej mapie opowiedzieć tak dobrze jak o poprzedniej. Była to poprawna mapa 1:25 000, z racji skali zawierająca więcej szczegółów niż "setka", jednak wykonana bez polotu. Cenna treść kartograficzna, ale nie zachwyca formą i pod tym względem nie stanowi konkurencji dla Messtischblattów lub innych map o podobnej skali. Trudno dostępne.

Mapa Operacyjna Polski 1:300 000

Była bliźniaczo podobna do niemieckiej mapy przeglądowej Europy Środkowej. Zastosowano identyczny podział na arkusze i zbliżony zestaw znaków graficznych.